Banen in procesveiligheid

Vacatures in procesveiligheid

Procesveiligheid draait om het voorkomen van grote ongevallen in installaties waarin gevaarlijke stoffen worden verwerkt of opgeslagen: scenario's systematisch in kaart brengen met HAZOP en LOPA, beveiligingslagen ontwerpen en doseren, en aantoonbaar houden dat die lagen werken. Het is nadrukkelijk iets anders dan arbeidsveiligheid. Het gaat niet om struikelen op de trap, maar om een vrijkomende wolk, een explosie of een brand die een hele installatie meeneemt.

De energietransitie brengt het vak naar nieuwe plekken

Twintig jaar geleden zat deze kennis vrijwel uitsluitend in raffinaderijen en de chemie. Nu zit ze in installaties die er van buiten onschuldig uitzien. Elektrolysers produceren waterstof met een explosiegrens die veel breder is dan die van aardgas. Vergisters werken met methaan en zwavelwaterstof. Geothermiebronnen leveren heet, zout water onder druk, soms met gas erin. En een batterijcontainer kan in thermal runaway raken, waarbij blussen niet het doel is maar koelen. Nederland telde eind 2024 84 batterijen van meer dan 1 MWh, een verdubbeling in één jaar, en elk van die locaties vraagt een veiligheidsafweging die tien jaar geleden nauwelijks bestond.

Het Nederlandse kader

Nederland telt ruim 400 Seveso-inrichtingen, de bedrijven met de zwaarste verplichtingen rond zware ongevallen; sinds de invoering van de Omgevingswet in 2024 heet het samenwerkingsverband van toezichthouders SEVESO+ in plaats van BRZO+. Daarnaast werkt vrijwel iedereen in dit vak met de PGS-richtlijnen, opgesteld door het programmabureau in Delft: PGS 35 voor waterstoftankstations en PGS 37-1 voor opslagsystemen met lithiumbatterijen zijn in de duurzame energie de twee die je het vaakst in een vacature ziet staan. Die richtlijnen krijgen hun juridische werking pas als ze in de Omgevingsregeling zijn aangewezen, en dat verschil tussen praktijk en formele status is precies waar veiligheidskundigen hun tijd aan kwijt zijn.

Functies en overstappers

De kernfuncties zijn process safety engineer, HAZOP-voorzitter, specialist functionele veiligheid volgens IEC 61511, en de coördinator die het veiligheidsbeheerssysteem draaiend houdt. Daarnaast zijn er ontwerprollen bij bouwers van installaties, zoals elektrolyserfabrikant Sunfire, waar veiligheid in het productontwerp zit in plaats van in een vergunningdossier.

De arbeidsmarkt is gunstig voor overstappers uit de procesindustrie. Wie HAZOP's heeft geleid in een raffinaderij of een chemische fabriek, brengt precies de methodiek mee die de waterstof- en energieopslag-sector mist. Wat bijleren vereist, is de techniek zelf: het gedrag van waterstof in kleine lekken, de chemie van een cel in runaway, en de manier waarop een beveiligingsschakeling in een omvormer is opgebouwd.

De combinatie die het snelst wordt aangenomen, is inhoudelijke diepgang plus vergunningervaring. Naleving van wet- en regelgeving is in Nederland namelijk geen formaliteit na het ontwerp; bij een nieuwe technologie bepaalt het bevoegd gezag mede wat het ontwerp mag worden.